Web Sitesi Yedekleme ve Bakım Rehberi

Web sitesi yedeği, bir aksilikten sonra dünün hâline dönebilmek için tutulan kopyadır. Bakım ise sitenin o kopyaya muhtaç kalmadan numara, form ve süre bakımından doğru kalmasıdır. İkisi kardeş iştir. Yedek alınıp hiç bakılmayan site, yanlış numarayı aylarca gösterir. Bakım yapılıp yedeği olmayan site, bir güncellemede geri dönülecek yer bulamaz.

Küçük bir tanıtım sitesi her saat yedeklenmek zorunda değildir. Ayda bir değişen bir sayfa için her saat kopya biriktirmek, bakım gibi görünür ama işe yaramaz bir yığın da olabilir. Sıklık, içeriğin ne kadar sık değiştiğine ve bir günlük kaybın size neye patlayacağına göre konuşulur. Konuşulan süre, “biz bakarız” cümlesinden daha açıktır.

Neyi yedeklersiniz

Çoğu sitede iki parça vardır: dosyalar ve veritabanı. Dosyalar tema, yüklenen fotoğraf ve sistemin kendi parçalarıdır. Veritabanı sayfa metni, menü ve form kayıtları gibi bilgidir. Yalnızca dosyayı kopyalayıp veritabanını bırakmak, fotoğrafı duran ama yazısı boş bir site geri getirir. Yalnızca veritabanını almak da yazıyı getirir, görseli getirmeyebilir.

Fotoğrafın yüksek çözünürlüklü aslı yalnızca sizin bilgisayarınızda duruyorsa, sunucudaki küçültülmüş hâlin yedeği o aslın yerini tutmaz. Aslı da sizin arşivinizde bir klasörde durmalıdır. Site yedeği, muhasebe evrakınızın yedeği değildir. Ne nerede, bir kâğıtta yazılır. Kâğıt yoksa kriz günü herkes “bende var sanıyordum” der.

Yedek nerede durur

Kopya, sitenin çalıştığı diskin içinde tek başına duruyorsa disk bozulunca ikisi birlikte gider. Barındırma panelinin “yedek” düğmesi, kopyayı aynı hesabın içinde tutuyor olabilir. Hesap kapanırsa o düğme de kapanır. İşe yarayan düzen, sizin açabildiğiniz başka bir yerde tarihli bir kopyanın durmasıdır. Bu yer bir bulut klasörü veya size teslim edilen bir dosya olabilir. Şifresi yine yapışkan kâğıtta olmamalıdır.

Dosyanın adı tarihi taşımalıdır. “son-yedek” diye üstüne yazılan tek dosya, bozuk hâli sağlam hâlin üstüne kaydetmenize yol açar. En az iki tarih yan yana durursa bir önceki güne dönebilirsiniz. Eski kopyaları sonsuza kadar biriktirmek de şart değildir. Ne kadarının saklanacağı baştan seçilir. Seçim yoksa klasör dolar ve hangi dosyanın sağlam olduğu bilinmez.

Geri yüklemeyi denemek

Hiç açılmamış bir yedek, yedek sayılmaz. Yılda bir, dosyanın açıldığı ve içinden bir sayfanın okunduğu denenir. Deneme, canlı siteyi bozmadan yapılır. Bunun için geçici bir adres gerekebilir. Geçici adres arama motoruna açık bırakılmaz. Deneme bitince kapatılır veya aramaya kapalı olduğu kontrol edilir.

Geri yükleme kimde, ne kadar sürdüğü konuşulur. “Hemen döneriz” cümlesi süre yazmadan hüküm ifade etmez. Küçük bir tanıtım sitesinde aynı gün dönmek mümkün olabilir. Özel yazılımda bu süre uzar. Süreyi uydurmak yerine, en son sağlam kopyanın tarihini bilmek daha dürüsttür. O tarih üç ay önceyse, üç aydır değişen telefon yedekte eski kalır. Yedek aldığınız gün numarayı da güncel tutun.

• Dosya ve veritabanı birlikte kopyalanır.
• Kopya, sitenin hesabının dışında durur.
• Dosya adında tarih vardır.
• Yılda bir, kopyanın açıldığı denenir.

Bakımın gündelik işi

Bakım, her hafta yeni bir tasarım yapmak değildir. Bakım şunlara bakar: site açılıyor mu, form bir kutuya düşüyor mu, sertifika uyarıyor mu, numara ve çalışma saati doğru mu, kullanılmayan eklenti duruyor mu, yedek tarihi eski mi? Tema güncellemesi yapılacaksa önce kopya alınır. Güncelleme sayfayı bozarsa kopyadan dönülür. Bozulmayı “biraz daha kurcalayarak” düzeltmek, geri dönüşü de yok eder.

İçerik bakımı da teknik bakımdır. Eski kampanya, bitmiş ilan ve ayrılan kişinin fotoğrafı yayında kalırsa site teknik olarak açılır ama yanlış konuşur. Fiyat değiştiyse ve sitede fiyat yazıyorsa o satır da güncellenir. Fiyat yazmıyorsanız, yazılmayan yere sonradan rastgele rakam eklenmez. Bakım listesi, sizin işinizde değişen şeyleri takip eder.

Alan adı yenilemesi bakımın parçasıdır

Alan adı süresi dolunca site, tasarım sağlam olsa da açılmaz. Bunu “hacklendi” sanmayın. Önce kayıt tarihine bakın. Uyarı postası kimin kutusuna gidiyor, o kişi hâlâ firmada mı? Hosting ücreti ayrı, alan adı ücreti ayrı olabilir. İkisi de ödenmeden “paket yenilendi” varsayılmaz. Sonraki yılın bedeli, ilk yılın faturasına sonsuza kadar sabitlenmiş değildir.

Yenileme günü yaklaşırken yedek zaten sizde olmalıdır. Alan adı başka birine geçerse içeriği geri almak, yedeği olmakla aynı şey değildir. Kaydı sizde tutmak, yedekten daha önce gelir. Hesap düzeni için alan adı ve hosting desteği sayfasına bakabilirsiniz.

Bakım konuşmasında yazılacaklar

Kim yedekler, kopya nerede durur, hangi iş dahildir, yeni sayfa dahil midir, yanıt süresi nedir? Bu beş soru yazılmadan “yıllık bakım” bir başlıktır. Sınırsız değişiklik, kapsamı belirsiz bir işe dönüşür. Yazım hatasını düzeltmek ile yeni bir bölüm açmak aynı satırda durmamalıdır. Blog yazısı da bakımın içine gizlenmez. Yazı adedi ayrı satırdır.

Formun ayda bir denenmesi bu listeye girebilir. Deneme iletisi, gerçek müşteri sanılmasın diye konusuna “deneme” yazılır. Kutuya düşmüyorsa site yayında görünse de talep almıyordur. Bu kontrol, güvenlik yazısındaki hesap sahibi sorusuyla birlikte okunur: temel güvenlik önlemleri.

Ne zaman yeni site, ne zaman bakım

Numara değişiyor, bir sayfa ekleniyor, sertifika yenileniyorsa bakım yeter. Tema yıllar önce bırakılmış, telefonda menü açılmıyor ve her değişiklik bir gün sürüyorsa yenileme ayrı bir iştir. Yenilemede eski adreslerin yönlendirilmesi unutulmaz. Yedek, yenileme günü de alınır. Eski site çöpe atılmaz. En azından metin ve yönlendirilecek adres listesi çıkarılır.

Yayına çıkmadan önce yedeğin ilk kopyasının alındığı ve formun gittiği kontrol edilir. O liste, yayın öncesi kontrol yazısındadır. Düzenli bakan birinin olması, siteyi kendi hâline bırakmaktan daha ucuza gelir çünkü kırık form ancak şikâyet gelince fark edilir. Kapsam netleşsin diye bakım ve destek işinde bu satırlar teklife yazılır.